datum: 27 - 11 - 2008
bron: Dries van Dijk - VAR

Glazen toren Cultuurcampus komt tot leven (1)

“Het is gelukt! ’t Was pure bluf, maar de toren gaat zingen!”

Het idee gaat zingen. Vanuit het middelpunt van de Cultuurcampus over Vleuterweide, Vleuten, Harmelen, De Meern, het Leidsche Rijnpark en heel Leidsche Rijn. De stalen constructie van de ‘zingende toren’ is in volle gang. Het plan krijgt body. In de toren een glazen, nee een glaskristallen carillon met 50 gestemde en 50 niet-gestemde (!) klokken. Aan de buitenkant van de stalen roosters komen 788 blauwglazen bollen, die de hemel weerspiegelen. Na twee jaar opnieuw een gesprek met ontwerper en glasblazer Bernard Heesen, die als een gelukkig man even stoom afblaast. Want de glazen klokken blazen, het had heel wat voeten in aarde.

Zachtrode klokken

Dat is onmiddellijk te zien, als je de werkplaats van Heesen, het gebouw van stoomgemaal De Oude Horn binnenstapt. De mislukte zachtrode klokken leiden je met een breed spoor door het hele magazijn van de glasblazerij. Het zijn er een paar honderd, die op de kop, als bloemvaas, een prachtig pad vormen. “Het was een hele toer! Wel heel bijzonder: als glaskunstenaar samenwerken met de carillonbouwers van Koninklijke Eijsbouts uit Asten. Veel geleerd! Ik werk hier 30 jaar, opeens ga ik in de glasfabriek Leerdam klokken blazen van soms 25 kilo uit loodkristal. Dan moet je ook je automatismen afleren! Gebrainwashed ben ik eigenlijk, gek werd ik. De ontwerpen van Eijsbouts zo exact nablazen, kan niet! Het gaat om een half tot eentiende millimeter, dat werk. Dan blaas je er tien, als een schot hagel op een duif. Loodkristal vloeit anders uit dan glas. Vloeit langer, ook nog bij lagere temperatuur, zodat je het vloeien niet meer ziet. Dat moet je leren!”
Het regent buiten, het dak lekt, waterdruppels tikken op de vloer en op glas in verschillende klanken, zo kwam Bernard Heesen ook op het idee om glas tot klinken te brengen. “Begin dit jaar blies ik 125 klokken. Twee carillons, een in de reserve, voor de toren en een half carillon voor Eijsbouts, als beloning! Vooral Boudewijn Zwart en Roderick de Man, beiaardier en componist uit het artistieke team luisterden kritisch naar de stemming en de klank van de klokken. Eenhonderdste millimeter verschil maakte het verschil tussen een piano en een Steinway. Het kon beter, zo dacht men. Morele druk op me; anderhalve maand extra blazen, die niet in de planning zat! Doorgaan! Het is gelukt! Het begon als pure bluf, we gaan een glazen klok blazen. En? Het carillon in de toren is op ‘steinway-niveau’! De reserves komen later.”

Vanuit het glasblazen tot nieuwe geluiden komen

“‘k heb geen verstand van carillons, zelfs een hekel aan bronzen klokken. Deze inspanning was zinvol, het glas klinkt prachtig. Ook de niet-gestemde klokken. Het is geweldig om vanuit het glasblazen in staat te zijn om helemaal nieuwe geluiden te maken. Bijzondere vormen blazen, die heel eigen tonen voortbrengen. Die pijn aan je oren doen, die 2 verschillende tonen tegelijkertijd voortbrengen, omdat de glaswanden tegenover elkaar van verschillende dikte zijn. Ik blies, en kon daarna al vermoeden of het ornament een goede toon ging geven!
Dat geldt eigenlijk voor het hele carillon. Niet meer dan een soort vermoeden van tonen, door de klank van regen. Nu voor ’t eerst op deze aardkloot een glaskristallen carillon!”

In de werkplaats ligt ook een zachtblauw glazen bol. Daarvan komen er 788 op de buitenkant van de toren, met fittingen vastgezet. “Bollen met tinten blauw, met het transparante licht van de blauwe Hollandse luchten er doorheen vallend, fascinerend! In Tsjechië hebben twee teams glasblazers aan dit project gewerkt. De bollen zijn allemaal anders geworden. Ook een moeilijke opdracht! De toren wordt een mooi sterk element in de cultuurcampus.” Om het oude gemaal striemt de wind de regen tegen de ramen en door het dak. Een stroompje water loopt onder mijn stoel door. “Het is jammer, dat de wind geen rol speelt bij de geluiden van de toren, dat kon helaas niet.”