datum: 27 - 01 - 2009
bron: Dries van Dijk - nieuwsblad VAR
Dorps wonen van 1:1 Stadslandschappen
“Hevige regenval? Komt de natuur ten goede!”
Ze werkt nu 10 jaar aan het landschap in Vleuterweide. Een dierbare wens van Mirjam Koevoet van 1:1 Stadslandschappen gaat met dit project in vervulling: Een project van concept tot volledige uitvoering opzetten, uitwerken en voltooien. Eén op één! Het ‘dorpslandschappelijk wonen’ op de tekentafel wordt 1:1 tot leven gebracht in het landschap van Vleuterweide. Wat zien en beleven de bewoners van dit landschap? Welke rol speelt het watersysteem hierbij?
“De ligging aan de rand van Leidsche Rijn met verbindingen naar de oude waterstroom Leidsche Rijn, Harmelen en Hamtoren is de basis voor het dorps wonen. De oude verkavelingen van de Rijnstroomruggen bij de Leidsche Rijn en ter hoogte van de Hamtoren en spoorlijn vormt, met de lange percelen van de kleikom in het midden, de structuur van het dorpse landschap. Middelwetering en Heycopzone vormen mede het raamwerk van het landschap. Dankzij de kwel van de Utrechtse heuvelrug zorgt schoon water voor een hoge natuurwaarde: Zwanebloem langs en zoetwatermosselen in de sloten! De hoogte van het landschap bepaalt ook de begroeiing. Op de stroomruggen, de Tuinlanden en De Erven bijvoorbeeld, boomgaarden en perenlaantjes; in de kom, de Rietvelden met wilg, els en riet. De Hoven heeft een eigen landschappelijke karakteristiek: het landgoed met bijzondere beplanting.
Net als in het landgoed bij Linschoten bestaat de hoofdstructuur van Vleuterweide uit ‘paden’ als groene lijnen: bomenrijen, hagen, houtwallen, De Middelwetering is een duidelijk voorbeeld: knotwilgen langs het water, rietoever, fietspad, groene speelplekken. De Europaweg kan ook zo’n lijn worden. Het is een oude dijk. Je zou het profiel kunnen versmallen tussen het Leidsche Rijn Park en het groen langs deelplan De Hoven. Dan komt in het landschap een verbinding tussen park en woonwijk tot stand. Het is jammer, dat dit lang op zich laat wachten!”
Duurzaam water
“Water speelt ook een grote rol in het dorps wonen. De zachtglooiende oevers zijn belangrijk voor een duurzame leefomgeving voor mens, dier en plant. Plassen en sloten zijn ook belangrijke verzamelplekken voor het systeem van de opvang van regenwater. Leidsche Rijn kent een gesloten watersysteem, dat door regenwater wordt gevoed. De Haarrijnseplas is de grote ‘buffervoorraad’. Vleuterweide en Veldhuizen is hiermee verbonden via Heycop, Middelwetering en weteringen rond Vleuten. Haarrijn ligt het hoogst, Veldhuizen het laagst. Het regenwater komt vanaf daken en straten via open gootjes in de straat in groene wadi’s terecht. In het midden van de wadi onder 30 cm gras zit een waterberging in grint. Dat is een soort bak met grint en plastic korrels, waaraan het water blijft hangen. Daaronder zit zand voor de waterzuivering. Dakwater is schoon, maar straatwater bevat rubber en olie. Na de zuivering stroomt het water naar sloten en wordt het voorzichtig rondgepompt naar de Haarrijnseplas.”
“Zo’n watersysteem past goed in dorps wonen. Milieuvriendelijk en duurzaamheid hoort hierbij, net als kleinschaligheid. Het stelt ook eisen aan het landschap. Sommige boomsoorten zijn minder geschikt. Blad dat langzaam verteert, diepe boomwortels en bomen, die niet tegen de wisseling van nat en droog kunnen. De els is geschikt, maar ook perenbomen doen het prima bij wadi’s.
Hevige regenval? Dat komt vooral de natuur ten goede! Regenwater is heel duurzaam; verdroging is vooral een bedreiging van het milieu. Zoals je hoofdpijn krijgt na veel alcohol, dat ook zorgt voor uitdroging! De wateroverlast van deze zomer is grotendeels te wijten aan storingen in de wadi’s. Dichtslibbing van de drains en van de overlopen naar de sloten vooral. Daar wordt volop aan gewerkt. Dit watersysteem en de filtering bij de Haarrijnseplas zijn uniek in de wereld!”
Draagvlak onder bewoners
De kwaliteit van het dorps wonen en van het watersysteem hangt ook samen met het draagvlak onder de bewoners! Dan pas komen een flink deel van de details in het dorpslandschap tot stand, waarbij de grens tussen openbaar en privaat gebied belangrijk is. Voortuinen zijn belangrijk voor bewoner en voor het straatbeeld. De bewoner laat zijn eigenheid zien en bepaalt mede het straatbeeld. De voortuin is een etalage van de bewoner, dat is ook uniek in de wereld! In Vleuterweide legt de ontwikkelaar de erfscheiding, heg of haag aan. De grens tussen privaat en openbaar is minder scherp dan vroeger. Bewoners ‘eigenen zich’ de woonstraat toe. Parkeerhoven worden gebruikt voor buurtfeesten, maar ook vragen bewoners om zelf hagen te mogen aanleggen. De bewoners willen graag delen van de Heycopzone meebeheren, zoals hun initiatief voor een speelplek. Het is heel belangrijk om bewoners te betrekken bij keuzes, vooral als het gebruiksruimtes als speelplekken betreft. Bewoners dragen het dorps wonen! Maar in de openbare ruimte gelden nu eenmaal ook regels, lang niet alles kan! Deze ruimte moet de samenhang van de buurt versterken. De ruimte moet ook openbaar blijven en zoveel mogelijk een open karakter blijven houden. Een ruimte om samen te zijn! De ‘parkeerhoven’ laten dat zien, het beeld blijft ruim, dankzij de achtertuinen.
Achtertuinen langs het water zijn ook wezenlijk voor het landschapsbeeld. Het is mooi dat bewoners met zo’n tuin in de Rietvelden bij bewoning een wilg meekregen! Juist omdat dit privé terrein betreft zijn de regels minder streng dan in de openbare ruimte. Dat geldt ook voor je voortuin!
Na het luisteren naar bewoners komt onze taak: ontwerpen en uitvoeren! Ook voor ons zijn details aan en in de openbare ruimte belangrijk om het karakter van dorps wonen te versterken. Veranda’s in de Boomgaarden, een zitbank en een stoepje voor de deur. Natuurlijk zijn er nog wensen te realiseren om dorps wonen te versterken. Meer flexibiliteit in de opbouw van een woning, waardoor iemand de woning gedurende zijn hele leven zou kunnen aanpassen, de levensloopbestendige woning. Misschien in het plan voor de Tuinlanden! Meer activiteiten en kleinschalig werk in de wijk, naast het wonen, kan het dorpse leven in Vleuterweide versterken.”