Cultuurcampus-4, Brigitte van der Sande: ‘Glazen klanktoren uniek muziekinstrument en beeldend kunstwerk’

'Een unieke glazen toren met glazen carillon! Mensen rondom de Cultuurcampus in Vleuterweide, maar ook uit de oude kernen Vleuten, De Meern, Haarzuilens en de stad Utrecht gaan een bijzondere klankwereld ervaren. Het carillon is een massamedium op en top en heeft een sociale functie in de openbare ruimte, die zeker bussen vol mensen uit andere landsdelen gaat trekken. De toren is ook een subtiele markering van de Cultuurcampus, die een doorzichtige structuur tegen de hemel van Vleuterweide tekent.’ ''n Goeie naam hebben we nog niet voor dit carillon. De toren is een samensmelting van een beeldend kunstwerk en muziekinstrument, van een eeuwenlange traditie en hedendaags experiment, van oude ambacht en nieuwe technologie. We gaan een wereldprimeur scheppen.’

Per ongeluk
Brigitte van der Sande, prozaïsch aangeduid als extern adviseur 1.5% regeling Leidsche Rijn, is klinkend enthousiast over de ‘zingende toren’. ‘Bouwers zien graag iets functioneels als invulling van de 1,5 %, het percentage van de totale bouwsom, dat wettelijk besteed moet worden aan kunst in de openbare ruimte. Dikwijls is dat een beeld of straatmeubilair. Stedenbouwkundigen Krier en Kohl en architect van de cultuurcampus Vera Yanovshtchinsky tekenden op het binnenplein van de cultuurcampus een toren in als landmark. Ik wilde iets spectaculairs. De kunstcommissie Cultuurcampus gaf glaskunstenaar en architect Bernard Heesen de opdracht voor een glazen toren, met bronzen carillon, zo nam men aan. Heesen ontdekte haast per ongeluk, dat ook het carillon zelf van glas kon worden gemaakt. De ‘uitzingtijd’ van bariumglas, sodiumglas en loodkristal bleek prachtig. Het artistiek team van beiaardier, klavierbouwer, componist en campanoloog van klokkengieterij Koninklijke Eysbouts uit Asten was enorm enthousiast.’

Op het randje’
‘Geer Pouls noemde Heesen: “anarchist in glas, koersend op het randje van het technisch mogelijke op weg naar pure schoonheid.” Naast de 50 glazen klokken van het carillon herbergt de toren 250 glazen vormen, die ook klanken voortbrengen. Het bekende stokkenklavier en een pianoklavier van 88 toetsen zijn de ‘aandrijving’, maar ook via de computer worden glazen in trilling gebracht. De totale toren is het gereedschap voor de componist: 4 octaven breed. De 250 klinkende glazen hangen tussen 2.000 glazen vormen, die gehecht zijn aan het subtiele stalen roosterwerk dat de binnen- en buitenwand van de toren vormt. De studio in de toren is alleen via een intrekbare trap bereikbaar. De toren staat in de zichtlijnen van het plein: uit de verte een subtiel mozaïek van licht en kleur, dichtbij vanuit elke richting een spannend spel van doorzichtige vormen, vanaf vijf meter tot 25 meter omhoog rijzend.’

Als adviseur kan ik gebruik maken van een budget van alle 8 gebruikers, geen 10-of 20-, maar € 357 duizend. Mooi, maar slechts een derde van het totaal nodige bedrag. Voor dit bijzondere project komen fondsen als de Mondriaan stichting, Bouwfonds, KF Heinfonds, de gemeente Utrecht en de GEM Vleuterweide over de brug.’

Bij de opening in 2007 zorgt componist Merlijn Twaalfhoven voor een speciale compositie. Hij componeerde al eerder voor Leidsche Rijn, uitgevoerd in het Leidsche Rijn Park. Ook nu werken bewoners, en leerlingen van het Amadeus Lyceum mee aan een groot spektakel, ’s ochtends, ’s middags en ’s avonds in september 2007. Jonge componisten uit de VS en Mexico willen graag voor de toren componeren. Stadsbeiaardier Arie Abbenes gaat kijken naar de programmering. Prima! Zo’n toren vraagt elk jaar liefst 2 internationale composities! En elke week een beiaardier, die muziekklanken uitstrooit over Vleuterweide en verre omgeving.